woensdag 23 oktober 2019

Guus Middag over 'Voorpijn' van Coen Peppelenbos

• Deze week worden de gedichten bij Coster gekozen door Guus Middag. Van zijn hand verscheen zojuist De wereld is weer plat, ja. De poëzie van tegenwoordig, een boek met twintig stukken over twintig gedichten en liedteksten van na 2000, van dichters als Marieke Rijneveld, Ingmar Heytze, Ester Naomi Perquin, Ilja Leonard Pfeijffer en Radna Fabias, zangers en zangeressen als Daniël Lohues en Katinka Polderman en hiphoppers als De Jeugd van Tegenwoordig. De gedichten die hij voor Coster bespreekt, staan niet in het boek.

“Ik kies deze week vijf ‘verborgen’ gedichten: gedichten die zich op onverwachte plaatsen aandienen. Vandaag een gedicht dat ik zomaar aantrof in een weekblad dat ik lang niet elke week lees, De Groene Amsterdammer, van 10 oktober 2019. Het stond in een column van Ester Naomi Perquin. Een geweldig gedicht, nooit eerder gelezen, van Coen Peppelenbos, uit zijn bundel Vallende mannen (Uitgeverij Kleine Uil, 2011).
     Het heet ‘Voorpijn’ – een nieuw woord. Het gaat over de vrees, op allerlei manieren, voor pijn die nog komen gaat. Het zit goed in elkaar, met al die functionele tongbrekers (spoorbrug, instort, roltrap, stront, stapt), al die haperende zinnen, in een steeds sneller opgevoerde opsomming van angsten en vrezen en schaamtes. Je zit in de trein, tussen Leeuwarden en Groningen, of omgekeerd, maar ineens grijpt het je aan.
     Die wortels aan het eind zijn in de eerste plaats, lijkt mij, (in de buurt van de ‘vulling’, de ‘kroon’ en de ‘brug, ook tandartstermen) de wortels van tanden en kiezen, bekend van het wortelkanaal en nog meer van de alom gevreesde wortelkanaalbehandeling. Maar daar, aan het eind van het gedicht, worden het vanzelf ook algemenere wortels - de wortels van het bestaan. Als die breken, dan breekt alles, dan val je om, dan stort je neer in de afgrond, zoals een trein op volle snelheid op de spoorbrug bij Zuidhorn in het Van Starkenborghkanaal – als de brug breekt.”

Voorpijn

Dat de spoorbrug instort bij Zuidhorn,
dat je valt op gladde gele steentjes,
benenbrekers, dat je tas in de roltrap,
dat je toch in de stront stapt, dat je
arm uit de kom, dat je doof en blind
dat je vuiloog smeeroor goormond,
dat je een kind slaat, dat je
in je hemd staat, dat je rits open,
broek scheurt voor de volle zaal, dat je
speeksel spreekt, dat je lief gaat,
dat de kamer te hol, je bed te groot
het eten eenzaam smaakt,
dat je vulling, dat je kroon,
dat je wortels, dat de brug breekt
bij Zuidhorn.


Coen Peppelenbos (1964)



dinsdag 22 oktober 2019

Guus Middag over 'Miniatuur' van A.J.D. van Oosten

• Deze week worden de gedichten bij Coster gekozen door Guus Middag. Van zijn hand verscheen zojuist De wereld is weer plat, ja. De poëzie van tegenwoordig, een boek met twintig stukken over twintig gedichten en liedteksten van na 2000, van dichters als Marieke Rijneveld, Ingmar Heytze, Ester Naomi Perquin, Ilja Leonard Pfeijffer en Radna Fabias, zangers en zangeressen als Daniël Lohues en Katinka Polderman en hiphoppers als De Jeugd van Tegenwoordig. De gedichten die hij voor Coster bespreekt, staan niet in het boek.

“Ik kies deze week vijf ‘verborgen’ gedichten: gedichten die zich op onverwachte plaatsen aandienen. Vandaag een gedicht dat ik aantrof in een schrift uit 1943, van de dichter en beeldend kunstenaar Chr. J. van Geel (1917-1974). Ik heb mij voorgenomen een biografie over hem te schrijven; daarvoor orden ik nu zijn omvangrijke nagelaten archief. In het schrift uit 1943 vond ik dagboekaantekeningen, en een verzameling overgeschreven gedichten van anderen. Tussen Nijhoff, Achterberg en Van Ostaijen trof ik een gedicht van A.J.D. van Oosten aan.
     Ik was verrast. Die naam was ik in verband met Van Geel nog nooit tegengekomen. Sowieso lees je de naam van Van Oosten maar zelden. Ik ken hem alleen uit bloemlezingen. Vier wonderlijke gedichten in de bloemlezing van Komrij, zeven wonderlijke gedichten in de bloemlezing van Pfeijffer – en nu dus deze ‘Miniatuur’ in de privé-bloemlezing van Van Geel. Wat weet ik van deze Van Oosten? Niets. Dat is ook wel eens prettig. Wist ik, althans van tijd tot tijd, maar van iedereen niets – en kon ik alles en iedereen altijd maar lezen alsof het voor het eerst was. Het is een kort gedicht. Het gaat over een verkeersongeval.”

Miniatuur

Het heeft zich aldus toegedragen:
zij kwam hier hard voorbij gerend
en is daar, bij dat rood cement,
tweemaal over den kop geslagen,
men heeft haar naam nog kunnen vragen,
dit zijn de stukken van den wagen,
de oorzaak is ons niet bekend.


A.J.D. van Oosten (1898-1969)



zondag 20 oktober 2019

Guus Middag over 'Zijn werelddeel Ik' van Huub Beurskens

• Deze week worden de gedichten bij Coster gekozen door Guus Middag. Van zijn hand verscheen zojuist De wereld is weer plat, ja. De poëzie van tegenwoordig, een boek met twintig stukken over twintig gedichten en liedteksten van na 2000, van dichters als Marieke Rijneveld, Ingmar Heytze, Ester Naomi Perquin, Ilja Leonard Pfeijffer en Radna Fabias, zangers en zangeressen als Daniël Lohues en Katinka Polderman en hiphoppers als De Jeugd van Tegenwoordig. De gedichten die hij voor Coster bespreekt, staan niet in het boek.

“Ik kies deze week vijf ‘verborgen’ gedichten: gedichten die zich op onverwachte plaatsen aandienen. Vandaag een gedicht dat ik aantrof in een bundel die alleen bestaat in het verborgen circuit van uitgaven in eigen beheer. Huub Beurskens, van wie vorig jaar nog de bundel Gedurig nader (uitgeverij Koppernik) verscheen, stelde een nieuwe lijvige bundel (72 pagina’s) samen, ontwierp zelf het omslag en de typografie van het binnenwerk, en liet hem zelf drukken: Aapnek tussen de ladyshaves. Te bestellen via info@huubbeurskens.nl.
    Dit gedicht ‘Zijn werelddeel Ik’ trof me, eerst door de enorme treurigheid van het tafereel, daarna door het gemak waarmee het verteld wordt en het soepele rijm, en daarna door het sterke contrast tussen die twee. En pas daarna zag ik, in de aantekeningen van de dichter achterin de bundel, dat het hier om een vertaling ging. Geen gewone vertaling, maar een tegenovergestelde vertaling, een omgekeerde vertaling, of hoe noem je dat: een vertaling waarin het origineel in zijn tegendeel verandert. Beurskens noemt het “min of meer een contravertaling”, van het gedicht ‘Mein Weltenstück’, de allereerste publicatie, uit 1952, van Thomas Bernhard. Het gedicht van Bernhard heb ik hier toegevoegd. Zoek de verschillen.”

Zijn werelddeel Ik

Veelduizend keer dezelfde blik
uit het raam in zijn werelddeel Ik.
Geen appelboom bloeiend in het prille groen,
zelfs niet in een mager stil plantsoen,
maar aan de zonloze overkant een soort eik
op de stoep als schrale paal voor hondenzeik.
Dat aldoor galmende straatkindergekrijs,
als moet de wereld straks nog minder wijs;
een motor draait ergens altijd, hoe gauwer
de dag weer om is hoe beter, denkt de ouwe
achter zijn raam. Nergens schoorsteenrook
in de hemelstrook: centraal verwarmd, hij ook.
Een vogel zingt, het is een kraai, of twee of drie,
de kip ligt in de vriezer, ingelijst de vlinder die
er tegen het bloembehang vliegt, hij overweegt
al lang een kat te nemen die met hem samen eet,
louter onbekenden lopen langs, in het portiek
slaat na gestommel op de trap de deur, muziek
van een vrouw die ver de liefde vond klinkt door
het plafond, zijn wasje droogt op een stoel voor
de radiator, in de kelder wordt aan een scooter
gekloot, je ruikt benzinedamp, hoort dan gefoeter.
Zo gaat het ongeveer en omdat je nooit meer hier
een torenklok hoort slaan loopt overdag ieder kwartier
zijn wekker af voor andermaal dezelfde blik
uit het raam in zijn werelddeel Ik.


Huub Beurskens (1950)

*

Mein Weltenstück

Vieltausendmal derselbe Blick
Durchs Fenster in mein Weltenstück.
Ein Apfelbaum im blassen Grün,
Und drüber tausendfaches Blühn,
So an den Himmel angelehnt,
Ein Wolkenband, weit ausgedehnt …
Der Kinder Nachmittagsgeschrei,
Als ob die Welt nur Kindheit sei;
Ein Wagen fährt, ein Alter steht
Und wartet bis sein Tag vergeht.
Leicht aus dem Schornstein auf dem Dach
Schwebt unser Rauch den Wolken nach …
Ein Vogel singt, und zwei und drei,
Der Schmetterling fliegt rasch vorbei,
Die Hühner fressen, Hähne krähn,
Ja lauter fremde Menschen gehn
Im Sonnenschein, jahrein, jahraus
Vorbei an unserem alten Haus.
Die Wäsche flattert auf dem Strick
Und drüber träumt ein Mensch vom Glück,
Im Keller weint ein armer Mann,
Weil er kein Lied mehr singen kann …
So ist es ungefähr bei Tag,
Und jeder neue Glockenschlag
Bringt tausendmal denselben Blick,
Durchs Fenster in mein Weltenstück …


Thomas Bernhard (1931-1989)

donderdag 17 oktober 2019

Guus Middag over 'Reis rond de wereld in vierenveertig dagen' van Maarten Inghels

In De wereld is weer plat, ja. De poëzie van tegenwoordig staat recensent en schrijver Guus Middag stil bij twintig gedichten en songteksten van na 2000. Een van die twintig is het hieronder overgenomen en besproken gedicht. Het gaat over de baby Jayson, die in Antwerpen 'voor dood werd achtergelaten' door zijn onbekende ouders, en die daarom een zogeheten 'eenzame uitvaart' kreeg.


Reis rond de wereld in vierenveertig dagen

Jouw reis rond de wereld in vierenveertig dagen:
Roemenië, Servië, Italië, Parijs, Luik, Edegem;
in Wilrijk, Antwerpen, een witte kist, het niets.

En dat terwijl tussen wieg en graf grosso modo
een langer leven past. Je groeit op, verdient het
om verliefd te worden op het strand van Barcelona,

het noorderlicht in Noorwegen te ontdekken,
je krijgt een kind, of twee, of drie, waarvoor
je zelf wiegeliedjes zingt – nadien pas Napels zien.

Niet dit. We wilden een kans om met jou te praten
over je twee namen, de geur van tientallen
steden in je bloed, over maan en roos en vis.

Niet dit: nog tandeloos en al verloren zoon van Europa,
met je onbekende paspoort en kapotte kompas,
met twee ouders hun adresloze gemis.

Maarten Inghels


Dit is een gedicht van Maarten Inghels (1988), geschreven in 2014, voor een eenzame, onbekende, jong gestorven dode. Het deed me denken aan een ander gedicht, voor een andere eenzame onbekende jong gestorven dode. Hij heette Emis. Zijn schip kwam lang geleden, meer dan tweeduizend jaar, ergens op de kust van Syrië aan. Het was afkomstig van het Griekse eiland Tenos. Emis, achtentwintig jaar, was naar de Syrische havenstad gereisd ‘met de bedoeling zalvenhandelaar te worden’, zo lezen we in het gedicht ‘In de haven’ van de Griekse dichter Kavafis (1863–1933), geschreven in 1917, in de vertaling van G.H. Blanken.
   Mooi beroep: zalvenhandelaar. Verder was er niet zo veel over Emis bekend. Hij was tijdens het varen ziek geworden, ‘en nauwelijks / aan land gekomen, is hij gestorven’. Hij had een begrafenis gekregen, ‘heel armelijk’. En verder? Hij had een paar uur voor zijn dood nog iets gefluisterd over zijn huis en zijn ouders, heel erg oud. ‘Maar wie dat waren, kwam niemand te weten.’ En ook niet waar hij zelf nu precies vandaan kwam. Misschien is dat ook maar beter, zegt de spreker in het gedicht:
Als jonge man van achtentwintig jaar kwam Emis
op een schip van Tenos in deze Syrische haven aan,
met de bedoeling zalvenhandelaar te worden.
Maar tijdens het varen werd hij ziek. En nauwelijks
aan land gekomen, is hij gestorven. Zijn begrafenis,
   heel armelijk,
was hier. Enkele uren voor zijn dood fluisterde hij iets
over ‘huis’, en over ‘heel bejaarde ouders’.
Maar wie dat waren, kwam niemand te weten,
en ook niet wat z’n vaderland was in de grote Griekse
   wereld.
Beter ook. Immers zo, terwijl
hij als dode ligt in deze havenplaats,
zullen zijn ouders altijd blijven hopen dat hij leeft.
Het lot van deze jonge drogist is het lot dat door velen wordt gevreesd: ziek en hulpeloos aankomen op een vreemde kust, eenzaam sterven in een buitenland, ver van de dierbaren, omringd door een handjevol vreemden die hun schouders ophalen, zich achter de oren krabben en het verder ook niet goed weten – en dan maar een eenvoudig graf voor je graven. Dan is het maar beter dat zijn bejaarde ouders, die vermoedelijk niet zo lang meer te leven hebben, van niets weten en sterven in de veronderstelling dat hun Emis in die verre Syrische havenstad een heel leuk zalvenhandeltje aan het opzetten was.
   Het graf van een jonge onbekende: wat kun je er meer over zeggen dan wat Kavafis erover zegt? Het is een kalm en waardig uitgesproken in memoriam, met veel pauzes, over twaalf regels van wisselende lengte verdeeld, zonder enige opsmuk. Het is een ontroerende gedachte dat ooit iemand zich het lot van de jonge vreemdeling heeft aangetrokken en hem een simpel graf heeft bezorgd. En ontroerend is ook dat twintig eeuwen later een dichter zich opnieuw over hem ontfermt.
   Kavafis laat een tijdgenoot van de dode aan het woord, een ooggetuige die het allemaal heeft zien gebeuren en die ons nu op ingehouden toon vertelt hoe alles in zijn werk is gegaan. Het is alsof wij, lezers, verre nabestaanden van Emis zijn en nu alsnog afscheid van hem komen nemen. We zien het graf aan onze voeten liggen. Omtrent de vierde regel voelen we de wind uit zee opsteken. Intussen kijken we wat ongemakkelijk, maar ook lichtjes aangedaan, naar onze schoenpunten. Zandkorrels verwaaien. En na de laatste regel tsjirpt misschien nog even ergens een verdwaalde krekel.
   Doet het er dan nog veel toe om te weten dat, zoals Blanken vermeldt, Emis ‘een fictieve figuur’ was? En dat Kavafis graag grafschriften schreef die geen echte grafschriften waren , maar wel bedrieglijk veel leken op antieke grafschriften? Een beetje wel, ja, als ik eerlijk ben. Bij rouw hoort geen namaak.

De hoofdpersoon in het in-memoriam-gedicht van Maarten Inghels is geen fictieve figuur. Hij was een jongetje met de naam Jayson N. Er is niet veel over hem bekend, behalve dan dat hij geboren werd op 9 december 2013 in Parijs, als kind van illegale ouders, vluchtelingen misschien. De moeder zou Servisch zijn, de vader Roemeens, maar dat is niet zeker. De ouders verbleven daarna een tijdje in België, maar waar precies? Ze hebben het ziekenhuis in Luik bezocht, en daar toen melding gemaakt van een schimmig adres in Italië. Later is hun kind in het UZA, het Universitair Ziekenhuis Antwerpen, te Edegem beland, en daar toen overleden, op 22 januari 2014. Hij werd ‘voor dood achtergelaten’, zegt Inghels, die zich in het korte leven van Jayson verdiepte en er behalve een gedicht ook een kort bericht over schreef. ‘Hadden ze geen geld voor voeding en verzorging? Was het kindje al van bij de geboorte ziek?’ Niemand die het weet. Het is een treurig verhaal. ‘Uit het niets doken zij op, en naar het niets gaat de kleine Jayson heen.’
   Wat doet men in zo’n geval? Vroeger werden zulke anonieme en eenzaam gestorven doden door de desbetreffende gemeente in stilte en in eenvoud begraven, niet veel anders dan Emis tweeduizend jaar geleden overkwam in de Syrische havenstad waar hij kort na zijn aankomst overleed. Maar in 2001 bedacht de Groningse dichter Bart FM Droog dat een stad bij zulke eenzame uitvaarten iets meer zou moeten doen. Een stadsdichter zou namens de stad een gedicht kunnen schrijven en uitspreken: een paar woorden maar, bij wijze van afscheid, een laatste groet, een eenvoudig menselijk gebaar, hoe vergeefs misschien ook – een klein monument voor een mens die eenzaam en zonder nabestaanden het leven verlaten heeft.
   Het initiatief kreeg veel aandacht en werd al snel in andere steden overgenomen. In Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Nijmegen, Utrecht, en sinds 2008 ook in Antwerpen. Maarten Inghels werd de beheerder van de Antwerpse versie van de Eenzame Uitvaart. Hij onderhoudt het contact met begraafplaats, uitvaartvereniging en gemeente. Hij belt ziekenhuizen, verpleeghuizen en sociale instanties om nog wat nadere informatie (meestal weinig) te krijgen. Hij bezoekt indien mogelijk de plek waar de overledene heeft gewoond. Hij schrijft een verslag van de uitvaart. En hij zoekt een dichter die een gedicht wil schrijven en dat bij de eenzame uitvaart wil uitspreken.
   Of hij doet dat zelf, zoals in dit geval. Jayson N. werd maar 44 dagen oud en het duurde toevallig ook 44 dagen voordat hij werd begraven. Inghels meldt in zijn verslag niet waarom er zoveel tijd overheen ging; het zal wel te maken hebben gehad met de pogingen van de autoriteiten om nog iets meer over Jayson en zijn achtergrond en zijn verdwenen ouders te weten te komen.
   Op 6 maart 2014 liep Inghels, samen met de uitvaartleider en diens collega en vier mensen van begraafplaats Schoonselhof in Wilrijk, Antwerpen, naar het kinderkerkhof. Daar was een klein grafje gedolven. ‘De uitvaartleider plaatst het kistje voorzichtig op de aarde voor het gat in de grond, een smalle donkere koker in het grasveld, waarna we in een halve cirkel eromheen gaan staan. Naast het vers gegraven kuiltje zijn de kleine plekken omgewoelde aarde op het speciaal daarvoor ingerichte perk makkelijk te tellen. Molshoopjes zijn het; graven van een foetus, een baby, een minimens.’ Daar sprak Inghels zijn gedicht uit.
   De titel is een toespeling op de titel van de bekende avonturenroman van Jules Verne: Le tour du monde en quatre-vingts jours (De reis om de wereld in tachtig dagen, 1873). In de tijd van Jules Verne was een reis rond de wereld in tachtig dagen snel, maar nu is dat niet bijzonder meer. Nu is het bijzonder om te zien hoe snel een kind in het welvarende, goed georganiseerde West-Europa aan zijn einde kan komen: van Parijs naar Antwerpen, van ziekenhuisbed naar ziekenhuisbed, van geboorte naar dood – in maar vierenveertig dagen. Het korte leven van Jayson wordt samengevat in acht namen van landen en plaatsen – en dat was het dan. Daarna volgt alleen nog maar ‘een witte kist’, en dan ‘het niets’.

Er had zoveel meer kunnen voorvallen in zijn leven. Het had zich niet in een klein deel van, maar in heel Europa kunnen afspelen. En dan niet haastig en illegaal over vluchtwegen en via ziekenhuizen, maar bijvoorbeeld op een populaire plek als het strand van Barcelona of bij een wonderlijk natuurverschijnsel als het noorderlicht in Noorwegen – of wat er zich nog meer tussen Zuid‑ en Noord-Europa aandient. Deze baby, voor wie nooit wiegeliedjes zijn gezongen, had ook zelf wiegeliedjes moeten zingen, voor zijn eigen kinderen. En nog weer later zou het hem vergund moeten zijn geweest om nog eens Napels te zien en pas dan (‘eerst Napels zien en dan sterven’) tevreden terug te kijken op een mooi leven.
   Dat was Jayson allemaal niet gegeven. Hij heeft Napels niet gezien – hij was al gestorven voordat hij echt met leven kon beginnen. Niemand heeft ooit met hem kunnen praten – ook niet ‘over je twee namen’. In zijn verslag legt Inghels uit dat niemand zeker weet of Jayson wel zijn ware naam was. Toen men op zoek ging naar zijn geboortebewijs ontstond er verwarring. Er werden twee rijksregisternummers (in Nederland heet dat: burgerservicenummers) gevonden, en twee namen. Het is niet duidelijk of het om twee verschillende kinderen gaat, geboren op dezelfde dag, of dat Jayson twee keer is ingeschreven, onder verschillende namen.
   Niemand heeft ooit met hem over zijn afkomst en zijn omzwervingen (‘de geur van tientallen steden in je bloed’) kunnen praten. Ook niet over wat hij las en over alles wat je door lezen kunt leren kennen: ‘maan roos vis’ is de naam van de leesleermethode waarmee bijna alle kinderen in Vlaanderen en Nederland vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw hebben leren lezen.
   Jayson had geen tanden toen hij stierf. Dat is normaal; meestal krijgt een kind zijn eerste tandjes na zo’n zes maanden. Toch klinkt ‘tandeloos’ vreemd, omdat we dat woord nu eenmaal eerder met ouderdom associëren dan met prille jeugd. Van Dale geeft als omschrijving ‘geen tanden (meer) hebbend’, en als voorbeeld: ‘een tandeloze grijsaard’. Het woord maakt de baby via een associatieve omweg nu toch tot een baby met een zweem van een oude man en een oude zwerver.
   Hetzelfde geldt voor het beeld van de ‘verloren zoon van Europa’. Bij de parabel van de verloren zoon, in het evangelie volgens Lucas (Lucas 15:11-32) verteld door Jezus, hoort een eigengereide zoon die zijn erfdeel opeist, het huis verlaat, een lange reis door de wereld maakt, een losbandig leven leidt en zijn vermogen erdoorheen jaagt. ‘Verloren’ betekent daar: zedelijk verdwaald. Na vele jaren keert hij berooid terug op het oude nest – waar hij dan toch nog liefdevol wordt verwelkomd door zijn oude vader. Hoe anders is het met de kleine Jayson. Hij is verloren in een andere betekenis: weg, zoekgeraakt, niet meer te redden – al voordat hij goed en wel aan het leven begonnen is. Op hem zal nooit meer worden gewacht.
   Onze kleine reiziger reisde in zijn korte leven rond zonder identiteit (‘met je onbekende paspoort’) en zonder enige richting (met je ‘kapotte kompas’). Verdwaald in Europa, zonder adres. Verdwaald in het leven, na vierenveertig dagen al. Zijn ouders zullen hem hun hele leven lang blijven missen, zonder te weten waar hij is. Hij is ‘hun adresloze gemis’.

Inghels vertelt dit schrijnende verhaal in eenvoudige bewoordingen. Dat moest ook wel, want hij richt zich in zijn afscheidsbericht tot de kleine Jayson zelf. Het gedicht heeft een duidelijke structuur: de aanleiding (strofe 1), de voorstelling van hoe het had moeten gaan (strofe 2 en 3), de klacht om hoe het helaas is gegaan (strofe 4 en 5).
   Het is een gedicht zonder eindrijm, maar het binnenrijm, beginrijm, klinkerrijm en medeklinkerrijm houdt de regels overal goed bij elkaar. Zie bijvoorbeeld de w’s van Wilrijk – Antwerpen – witte – terwijl – wieg (r. 3-4), de ie’s van wieg – verdient – verliefd (r. 4-6), en even verderop van drie – wiegeliedjes – nadien – zien – niet (r. 8-10), de lange a’s van praten – namen – maan – Europa (r. 10-13).
   Zoals vaker in dit soort halfvrije gedichten dwingt de dichter zich tot meer vormvastheid naarmate het einde nadert, vermoedelijk uit een natuurlijk verlangen naar een sterk slotakkoord. Let in de laatste drie regels op de lange o van tandeloos – verloren – zoon – Europa – paspoort – adresloze, de dubbele p’s en k’s van paspoort – kapotte – kompas. Zie ook het enige eindrijm, aan het slot: ‘hun adresloze gemis’ rijmt op ‘maan en roos en vis’. Misschien is het betekenisvoller om te zeggen dat ‘hun adresloze gemis’ over vele regels heen rijmt op ‘een witte kist’ uit het begin. Met het slotrijm wordt het kleine witte kistje als het ware gesloten.

Toen Inghels zijn gedicht op de begraafplaats had voorgelezen, werd de kleine Jayson in zijn kleine kist aan de aarde toevertrouwd. ‘Er zijn geen rolluiktouwen nodig, geen zes dragers, geen machine om het gat te vullen. De graver laat het kistje vanonder zijn oksel zakken, legt het gevouwen blad papier met het gedicht op het deksel, strooit de aarde als een deken over het hout. Dan begint zich een grafheuvel te vormen, een opwelling in het landschap, dat de graver met de achterkant van zijn spade secuur in een zeshoekige lange vorm drukt, een zandkasteel voor Jayson waarin ten slotte de witte rozen worden gedrukt, medailles voor een gestrande ontdekkingsreiziger.’ Toen ging iedereen naar huis. En daarna draaide de wereld rustig door, nog wel veel meer dan vierenveertig dagen.


De wereld is weer plat, ja is voor € 22,50 te koop bij Van Oorschot of bij Bookaroo.

woensdag 30 januari 2019

Vicky Francken -- twee knipplakgedichten


•• Vandaag twee knipplakgedichten van Vicky Francken (1989), uit het alternatieve poëzieweekgeschenk Blauw is tweekleurig, gratis bij aankoop van poëzie in geselecteerde boekhandels.











































zaterdag 19 januari 2019

Christine D'haen -- Eva uit Adam slapend

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

wikipedia
dbnl
Wat eens was (animatie)
prijs der nederlandse letteren







Eva uit Adam slapend

God, op den zesden dag
beval dat Adam lag
en slapend 't lichaam overliet;
Adam vervulde 't, lei het hoofd
onder een boom met bloeiend ooft
en sliep
terwijl God Eva schiep.

Temidden 't woud vol wild
nu wonderlijk gestild
daar elk zijn koning willoos ziet,
temidden vogelen, vissen, 't fier
geslacht van pels- en vederdier
en pauw,
vond hij den vorm der vrouw.

Wijl Adam onbewust
't hoofd op de handen rust
en droomt van een aan hem gelijk,
rijst Eva uit zijn hart omhoog
gesloten nog het sluimrend oog,
en leunt
het lichaam dat God steunt.

Hij ziet haar teer en zwaar
gelijk een druivelaar
gerijpt in 't paradijselijk rijk
vol donkerroden wijn, gericht
vanuit de worden naar het licht
en naakt
terwijl zij traag ontwaakt.

Toen hij gewillig rees
zag Adam uit zijn vlees
dat eerst geboren werd uit slijk,
de pracht van 't paradijs vermeerd.
Zijn ogen zijn op haar gekeerd,
hij kijkt
hoe nederig zij prijkt.


Christine D'haen (1923-2009)






• Leest allemaal de Onze Taal. Of Zone 5300.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere dag een gedicht per mail.
Aan- en afmelden: http://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster

Christine D'haen -- Vijfde grafgedicht voor Kira van Kasteel

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

wikipedia
dbnl
Wat eens was (animatie)
prijs der nederlandse letteren

Achtste grafgedicht






Vijfde grafgedicht voor Kira van Kasteel

Al wat de moestuin gunt, de groenten van het jaar;
het boerenhof, de boter, room en schuimige melk;
de herfstelijke boomgaard peer- en appelzwaar;
't fijn kruid uit wei en tuin, uit 't bos de kantharel;

En al wat vergenoegt, de koperen krulchrysant,
de druif der wijngaarden, de verse ruwe noot,
het wordt mij rijkelijk gestapeld in den schoot,
en om gemeenzaam smaken mede in de hand

van hem die alles deelt met mij: 't diep ledikant
waarin het warme vlees met zachtheid wordt gevoeld,
't verlangde avondboek, de wandeling die verkoelt;
't wordt mij geschonken in de sterfelijke hand.

Uw hand is echter leeg, en wordt alleen bezwaard
door aarde die uit u haar vruchtbaarheid vergaart.


Christine D'haen (1923-2009)
uit: Twaalf grafgedichten voor Kira van Kasteel






• Leest allemaal de Onze Taal. Of Zone 5300.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere dag een gedicht per mail.
Aan- en afmelden: http://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster

vrijdag 18 januari 2019

CV & abonneren


Het cv van het Laurens jz. Coster-project.

• Abonnee worden (gratis) van de dagelijkse Coster-gedichten kan hier. Of stuur een mail naar eon@planet.nl

zondag 13 januari 2019

Antony Kok -- Soldaten Kwartier

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

website
wikipedia
fleursdumal
voorgelezen


































Antony Kok (1882-1969)




• Het dadada-stripblad van Nederland: Zone 5300
• Speel het gedichtenspel

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere dag een gedicht per mail.
Aan- en afmelden: http://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster

zaterdag 12 januari 2019

Gust Gils -- hoe schoon nietwaar het land des zondags

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

wikipedia
dbnl
muurgedicht
zevenmaal zeven haikoes
citaten







hoe schoon nietwaar het land des zondags
(morgen beloftevol openstralend
en straks na de middag zullen overal dezelfde
bronstige koppels wandelen in eer en deugd
hun verlangen behoeft bliksemafleiders)

laat nu niet na een vroege buurttram te nemen
gij kunt u gratis gaan zelfmoorden de bossen staan open
(voorbij de tijd van het grootgrondbezit)
niemand zal nog naar u vragen in een rustig hoekje
zult gij vergaan tot nuttige bladgrond

en alles gaat gewoon verder met gebeuren
mijnheer en madame van hiernaast
vieren hun porfieren bruiloft of iets dergelijks
zonsverduisteringen hebben plaats
en de heilige in zijn plaatijzeren eenpersoonsbed
versteent in ijskoude vizioenen.


Gust Gils
uit: Partituur voor vlinderbloemigen (1953)


De betekenis van dit gedicht ligt geheel herwaarts van het woord, soms lichtjes derwaarts van het beeld. Het richt zich op door eigen veerkracht en dit in een dampkring, die gezuiverd werd van alle buitenissigheden inzake stijlmiddelen. En toch is de toets modern, toch vermag de gepuurde visie, uitgedrukt met woorden in hun gewoonste betekenis, een tijdeloze verte op te roepen, die ons evenveel, liefst meer boeit dan regels, die halvelings bleven steken tussen pop- en vlinderfase.
Karel Jonckheere



• Leest allemaal de Onze Taal. Of Zone 5300.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere dag een gedicht per mail.
Aan- en afmelden: http://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster

Wies Moens --Toen ik als een dorstige ree

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

wikipedia
dbnl
schrijversgewijs
België WWII
npe








Toen ik als een dorstige ree
naar de stille meren van Uw ogen kwam,

waren mijne leden
gesneden uit het licht
dat van de melkweg
over de weiden zinkt.

Er was zacht geritsel
boven de zoete maansikkel
van Uw voorhoofd -
als van vogelen die duikelen in mos.

Donkere waterleliën
zwommen in Uw ogen,
de glimwormen in het oevergras
maakten mij bang!

Toen gij mij aanraaktet
met Uw vinger

begon ik te beven als een ster!

Ik smolt als een honigraat
in de schoot van uw hand.


Wies Moens (1898-1982)
uit: Opgangen (1921)



• Leest allemaal de Onze Taal. Of Zone 5300.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere dag een gedicht per mail.
Aan- en afmelden: http://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster

maandag 7 januari 2019

Bea Vianen -- vier gedichten

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

wikipedia
dbnl

in memoriam









Palmen

Als ik m'n vroegere vriendjes zo'n beetje bij elkaar optel
Zijn het er zeker een stuk of zeven van wie ik houd.
Jaren niet gezien en toch niet vergeten.

Was niet altijd erotiek of zo
Maar gewoon het overrompelende of het behoudende dat in
Zo'n ontmoeting zit. Och, laat maar. Anders worden
De palmen zo jong. Zo machtig mooi.


*


afspraak

Morgen als de zon oranje is
Om half zeven, denk dan even
denk dan even aan het begin
Zo wordt het donker zo wordt
het donker en haar verte heeft
geen zin.


*


Enorme handen

Enorme handen
zou ik willen bezitten en
langs mijn eigen lichaam klauteren
ver boven de hoogste toren schrijven
van vrolijke zingende dingen.

Maar ik heb geen handen,
ik kan slechts omhelzen wat ik heb verloren
de verliezen van iedereen.

Tegen grote waterspiegels in de savannen
zou ik mijn ogen willen ruilen,
gulzig drinken citroenenlicht,
licht vangen in het donker,
vinden wat ik verloren heb.

Maar ik heb gewone ogen,
kan geen liefde onderscheiden
met het donker tussenbeide.


*


Positie

Wat ik al niet heb kunnen krijgen!
- verstoten afgeweerd.
Gemaakt en gebroken heb ik gedaan
wat ik zelf wou;

niemand is aansprakelijk,
aan niemand gaf ik het recht
zich in te laten met mijn daden
die dieper raken dan mijn huid.

Heel lang geleden
bestond zij, de liefde: een tabbetje,
een rif, een atòl,
ver van de praatjes en de leugens
ging zij, een korjaal, méé met de stroom.

Toen op een morgen werd ik wakker
de stilte gehaakt in mijn keel;
starende kamers in starend verbazen
en uit dat staren ontstond een steen.


Bea Vianen (1935-2019)





• Leest allemaal de Onze Taal. Of Zone 5300.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere dag een gedicht per mail.
Aan- en afmelden: http://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster

vrijdag 4 januari 2019

Victor J. Brunclair -- Wijze maagd

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

wikipedia
dbnl
schrijversgewijs









Wijze maagd

De boetgezant zo stroef werd minzaam na het maal
Volzomer heeft haar goed geduld verdreven
weg van het kantkussen en zijn onvoltooid figuur.

O wildzang van de lachvogels hoge triomf en jubel
het weeldeland in glooiïng aan haar mijmerhuis zo stil
kollebloemen ontbloeien op haar klare droomkoon
en zij treedt de lange laan in de goede wachtengel achterna
die voor de deurpost hield zijn blank verwijl
en koele schaduw van zijn vlerken op haar leven.

Zal zijn hooggerezen godsgestalte zich veropenbaren
boven bandeloze groei van rijpgebalde aren
vol aardkoorts in verrukking zat.

Langs een gulden haardraad
op haar schouder daalt vreemd gestreel
dat jaagt haar hartklop aan
kleurt hoogrood haar wang.

Zij weert de begeert
en vindt een beestje van Onze Lieve Heer
dat zet zij mild en teder op haar kleed neer
in hemelblauw.
Morgen klateren weer de klossen
en wordt de kantfiguur van de beschermheilige
het altaarkleed
voltooid.


Victor J. Brunclair (1899-1944)





• Leest allemaal de Onze Taal. Of Zone 5300.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere dag een gedicht per mail.
Aan- en afmelden: http://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster

Victor J. Brunclair -- Dorp-doorvaart

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

wikipedia
dbnl
schrijversgewijs









Dorp-doorvaart

Dit openbaart de grolgorgel van een klaxon door de heuvelstreek
ontzetting der der dingen                      burlesk verbazen
het vreedzaam vee houdt op met grazen
en zilvervis richt zich rild uit de blauwe beek

Een antieke kantiekentoren
                      heeft het hoofd verloren
vergeet de Tijd te slaan
zo geraakt zijn tiktak getikt en de tikkenhaan
draait dwaas driemaal

Boos zet de hangbrug
                            een hoge rug
maar droomdaken heffen hun schouwken in reikhals over de hagen

Alleen de schaterwaterlach van de beek is niet verslagen
daarvan snapt de snep bij de waterboord geen zier
maar de vis duikt zijn neusje diep wijsgerig in 't wier.


Victor J. Brunclair (1899-1944)




Brunclair is op zijn best, wanneer hij zijn voorliefde voor grappige woordspelingen tot een alledaags onderwerp beperkt, zoals in de Dorp-doorvaart. De elkaar opvolgende assonanties, paronomasia's en naïeve eindrijmen geven hier op doeltreffende wijze de paniek van het verbouwereerde dorpje weer, waar een auto doorheen raast.
Dit is een van Brunclairs minst ‘geforceerde’ gedichten. De spontaneïteit van de kinderlijke visie - het lijkt een tekenfilmpje - heeft het hier van de modernistische grootspraak en het al te cerebraal doorgevoerd experiment gewonnen.
Rutten & Weisgerber


• Leest allemaal de Onze Taal. Of Zone 5300.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere dag een gedicht per mail.
Aan- en afmelden: http://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster